SIS Uyarıları Nedir? Schengen Sisteminde Hangi Veriler Tutulur?

SIS uyarıları, Schengen Bilgi Sistemi'nde yalnızca mevzuatta belirlenmiş kişi veya nesne kategorileri için oluşturulan kayıtlardır. Sistem tüm yolcuların genel bir veri tabanı değildir. Bir SIS kaydı oluşturulduğunda kişinin veya nesnenin neden arandığı, hangi bilgilerin bulunduğu ve yetkili makamların eşleşme halinde hangi işlemi yapması gerektiği de sisteme eklenebilir.

Bu nedenle “SIS kaydı” tek bir anlama gelmez. Bir giriş yasağı, kayıp kişi kaydı, yakalama talebi veya çalıntı seyahat belgesi birbirinden farklı uyarı kategorileridir.

SIS'te Hangi Kişiler İçin Uyarı Oluşturulabilir?

SIS'teki kişi uyarıları belirli hukuki amaçlarla sınırlıdır.

Başlıca kategoriler şunlardır:

• Geri dönüş kararına tabi üçüncü ülke vatandaşları

• Schengen bölgesine giriş veya kalışı reddedilecek kişiler

• Avrupa Tutuklama Emri veya iade talebi kapsamında aranan kişiler

• Kayıp kişiler ve çocuklar

• Ebeveyn, akraba veya yasal temsilci tarafından kaçırılma riski bulunan çocuklar

• Seyahat etmesi engellenmesi gereken savunmasız kişiler

• Ceza soruşturmasına yardımcı olması için aranan tanık veya diğer kişiler

• Gizli, sorgulama veya özel kontrol amacıyla aranan kişiler

• Kimliği bilinmeyen ancak suç mahallinde parmak veya avuç izi bulunan şüpheliler

Bu kategorilerin her birinin hukuki sonucu farklıdır.

Örneğin kayıp bir çocuk hakkındaki SIS uyarısının amacı koruma sağlamakken, hakkında giriş yasağı bulunan üçüncü ülke vatandaşına ilişkin uyarı Schengen'e giriş veya kalış sürecini etkileyebilir.

Giriş veya Kalışın Reddi Uyarısı Nedir?

Schengen vizesi ve sınır geçişleri açısından en çok merak edilen SIS kategorilerinden biri giriş veya kalışın reddedilmesine ilişkin uyarıdır.

Bu kayıt, Schengen bölgesine girmeye veya bölgede kalmaya hakkı bulunmadığı yönünde yetkili makam kararı bulunan üçüncü ülke vatandaşları için oluşturulabilir.

Geri dönüş kararları da ayrı SIS uyarıları kapsamında paylaşılabiliyor.

Ancak sıradan bir Schengen vize reddi ile SIS giriş yasağı aynı şey değildir. Bir kişinin geçmişte vizesinin reddedilmiş olması tek başına giriş yasağına ilişkin SIS kaydı bulunduğunu göstermez.

SIS'te Hangi Nesneler Aranabilir?

SIS yalnızca kişiler hakkında bilgi tutmaz.

Ceza soruşturması kapsamında el konulması, bulunması veya delil olarak kullanılması gereken nesneler için de uyarılar oluşturulabilir.

Bunlar arasında:

• pasaport ve seyahat belgeleri,

• kimlik belgeleri,

• motorlu araçlar,

• araç plakaları,

• tekneler,

• uçaklar,

• ateşli silahlar,

• belirli endüstriyel ekipmanlar

yer alabilir.

Örneğin çalıntı bir pasaport başka bir Schengen ülkesindeki kontrolde SIS üzerinden tespit edilebilir.

Bazı seyahat belgeleri hakkında kişinin seyahat etmesini önlemek amacıyla da uyarı oluşturulması mümkün.

SIS'te Bir Kişi Hakkında Hangi Veriler Tutulabilir?

Kişi hakkında oluşturulan uyarının türüne göre sistemde farklı bilgiler bulunabilir.

Kimliğin belirlenmesini sağlayan temel verilerin yanında:

• ad ve soyadı,

• doğum yılı ve diğer kimlik bilgileri,

• uyarının nedeni,

• kişi bulunduğunda yapılması gereken işlem,

• kimlik veya seyahat belgesi bilgileri,

• fotoğraf,

• parmak izi,

• avuç izi,

• ilgili araç veya başka nesneler,

• belirli durumlarda Avrupa Tutuklama Emri bilgileri

kayda dahil edilebilir.

Kayıp kişilerin kimliğinin belirlenmesi amacıyla sınırlı durumlarda DNA profili de kullanılabiliyor.

SIS İçin Minimum Veri Seti Nedir?

Bir kişi hakkında uyarı oluşturulabilmesi için belirli temel bilgilerin bulunması gerekiyor.

Minimum veri setinde:

• kişinin adı,

• doğum yılı,

• uyarının oluşturulmasına neden olan karara ilişkin referans,

bulunuyor.

Fotoğraf ve parmak izi mevcutsa kimliğin daha doğru belirlenmesi ve yanlış kişi eşleşmesinin önlenmesi için bunların sisteme eklenmesi gerekiyor.

SIS aynı zamanda birbiriyle bağlantılı kayıtların ilişkilendirilmesine imkan veriyor.

Örneğin aranan kişi ile kullandığı araç arasındaki bağlantı sisteme eklenebilir.

SIS'te Parmak İzi Nasıl Kullanılıyor?

SIS 2013'ten bu yana parmak izi saklayabiliyor.

Başlangıçta parmak izi daha çok başka yollarla bulunan kişinin kimliğini doğrulamak için kullanılıyordu.

Mart 2018'de AFIS, yani Otomatik Parmak İzi Tanımlama Sistemi devreye girdi.

Bu sistem sayesinde kişinin adı veya kullandığı belge bilinmese bile yalnızca parmak izi üzerinden SIS'te biyometrik arama yapılabiliyor.

Bu özellik özellikle:

• sahte pasaport,

• başkasına ait kimlik,

• değiştirilmiş belge,

• farklı isim kullanımı

gibi durumlarda önem taşıyor.

2023 Sonrasında Hangi Biyometrik Veriler Kullanılıyor?

Mart 2023'te yenilenen SIS ile biyometrik veri kapsamı genişledi.

Sistem artık uygun uyarılarda:

• parmak izleri,

• avuç izleri,

• suç mahallinden elde edilen parmak izi izleri,

• suç mahallinden elde edilen avuç izi izleri

üzerinden biyometrik aramalara imkan sağlıyor.

Kayıp kişilerin kimliğinin doğrulanması amacıyla kişinin veya bazı yakın aile üyelerinin DNA profilleri de belirli koşullarda tutulabiliyor.

DNA kullanımı genel SIS kayıtları için geçerli değil; özellikle kayıp kişi vakalarıyla sınırlandırılmış durumda.

SIS Kaydını Hangi Ülke Değiştirebilir?

Bir uyarıyı SIS'e ekleyen ülke kaydın “veri sahibi” olarak kabul ediliyor.

Bu önemli bir kural.

Uyarının:

• güncellenmesi,

• değiştirilmesi,

• silinmesi

esas olarak kaydı oluşturan ülkenin yetkisinde.

Başka bir Schengen ülkesindeki makam uyarıyı görebilir ve gerekli işlemi gerçekleştirebilir ancak kaydın içeriğini doğrudan değiştiremez.

Bu sistem aynı zamanda yanlış veya güncelliğini kaybetmiş kayıtların düzeltilmesi sürecinde hangi ülkenin sorumlu olduğunu belirlemeye yardımcı oluyor.

Veri Kalitesi Neden Önemli?

SIS'in doğru çalışması kişinin veya nesnenin doğru biçimde tanımlanmasına bağlı.

Benzer isimlere sahip kişilerin karıştırılması, sahte belgeler veya kimlik hırsızlığı gibi durumlarda veri kalitesi kritik hale geliyor.

Bu nedenle mümkün olduğunda:

• fotoğraf,

• parmak izi,

• belge bilgisi,

• biyometrik veriler

kullanılarak eşleşmenin doğruluğu artırılıyor.

Amaç yalnızca aranan kişiyi tespit etmek değil, aynı zamanda ilgisi olmayan bir kişinin yanlış eşleşme nedeniyle işlem görmesini engellemek.

Türkiye'den Schengen'e Seyahat Edenler Açısından Ne Anlama Geliyor?

Türkiye SIS kullanan ülkeler arasında bulunmuyor.

Buna karşılık Schengen bölgesine seyahat eden Türk vatandaşları, Schengen ülkelerinin sınır ve güvenlik kontrollerine tabi.

Bir SIS ülkesi tarafından kişi hakkında geçerli bir uyarı oluşturulmuşsa, başka bir SIS ülkesinde gerçekleştirilen yetkili kontrolde de bu uyarı görülebilir.

Ancak normal bir Schengen vize başvurusu yapmak, seyahat etmek veya geçmişte vize reddi almak tek başına kişinin SIS'te güvenlik uyarısıyla kayıtlı olduğu anlamına gelmez.

SIS yalnızca mevzuatta belirtilen belirli uyarı kategorilerini içerir.

Sonuç

SIS uyarıları, Avrupa'nın sınır, göç ve güvenlik iş birliğinde kullanılan belirli kişi ve nesne kayıtlarından oluşuyor.

Sistem; giriş yasaklarından kayıp kişilere, yakalama taleplerinden çalıntı pasaportlara kadar çok farklı amaçlarla kullanılabiliyor.

2018'de AFIS'in devreye girmesi ve 2023'te biyometrik kapasitenin genişletilmesiyle parmak ve avuç izi üzerinden kimlik tespiti daha önemli hale geldi.

Bununla birlikte her SIS kaydının aynı anlama gelmediği ve normal bir vize reddinin otomatik olarak SIS giriş yasağı oluşturmadığı unutulmamalı.