Polonya Vize ve Oturum Rehberi

Avrupa Birliği veya EFTA üye ülkesi vatandaşlarının Polonya’da Polonyalılarla aynı şartlarda çalışmak için ayrıca çalışma izni almak zorunda olmadığı yazılır.

İş aramanın doğrudan işverenle temas, CV ve ön yazı ile seçilen işverenlere gönderim veya EURES ağı, bölge istihdam servislerinin ePraca (oferty.praca.gov.pl) ilanları, Ochotnicze Hufce Pracy (OHP) ve istihdam ajansları üzerinden yürütülebildiği belirtilir.

Avrupa İş Gücü Hareketliliği Portalı’nda Polonya’daki kamu istihdam servisi ve OHP ilanlarının da yer aldığı ifade edilir.

Polonya’da yasal faaliyet için istihdam ajanslarının Krajowy Rejestr Agencji Zatrudnienia (KRAZ) kaydına girilmesi gerektiği; kayıtlı olmayanların işe yönlendirme veya geçici iş için ücret talep etmesinin yasaklandığı (yurtdışı işe sevk için gerçek masraflar dışında) yazılır.

KRAZ’ta kayıtlı iş portalı ve ajansların stor.praca.gov.pl üzerinden sorgulanabildiği; yabancı girişimcilerin de benzer yükümlülüklere tabi olabildiği belirtilir.

İşverenlerin ilanları basın, internet, kayıtlı ofis ve sosyal medya ile yayınladığı; ulusal ve yerel gazetelerde iş sütunlarının yaygın olduğu ifade edilir.

İlanlarda genelde ad–soyad, adres, telefon, e‑posta; mesleki deneyim, eğitim, nitelikler ve ek becerilerin istendiği yazılır.

CV’nin mümkün olduğunca öz, bir veya en fazla iki A4 sayfa olması gerektiği belirtilir.

CV altında, kaynak metinde aynen verilen ifadeyle, 10 Mayıs 2018 Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve GDPR’a atıflı el ile imzalı işe alım süreci için kişisel veri işleme rızasının bulunması gerektiği yazılır.

Ön yazının ilanı seçme gerekçesini açıkladığı; yaklaşık bir A4 ve el ile imzalı olabileceği belirtilir.

Başvurunun ilanda belirtilen şekilde (şahsen, posta, elektronik, işverenin IT aracı) yapılması gerektiği ifade edilir.

Örnek şablonların Kamu İstihdam Hizmetleri Platformu (psz.praca.gov.pl) ve Europass üzerinde bulunabileceği yazılır.

İşverenin önce belgelere göre ön eleme yaptığı; ardından mülakat ve gerektiğinde bilgi testi uygulayabildiği belirtilir.

Polonya’da mesleki staj ve profesyonel staj için tek tip tanım bulunmadığı; işsiz kayıtlı kişilerin mesleki aktivasyonu, meslek okulu öğrencileri (belirli aşamalar hariç), yükseköğretim zorunlu stajları, doktora okulları, düzenlenmiş meslekler için zorunlu staj, işverenin serbest piyasadaki stajları ve belirli öğrenci stajlarının ayrı ayrı düzenlendiği yazılır.

Üniversite pratik profilinde lisans ve tezli yüksek lisans için en az altı ay; ikinci kademe için en az üç ay staj öngörülebildiği; tıp, eczacılık, mimarlık gibi standart istisnaların bulunduğu belirtilir.

Bölge valisi (starosta) adına ilçe istihdam servisinin işverenle anlaşma imzaladığı; staj programının yetkinliklere uygun olması ve sonunda işveren görüşü ile katılım belgesi verildiği yazılır.

Bu tür stajda kişinin istihdam edilmiş sayılmadığı; bursun işsizlik ödeneğinin yüzde yüz yirmisi düzeyinde olabildiği ifade edilir.

Sivil hukuk sözleşmesine dayandığı; ortaokul veya sekiz yıllık ilkokul bitirmiş ve başlangıçta otuz yaşını doldurmamış veya lise bitirmiş ve on sekiz yaşını doldurmamış kişiler için düzenlendiği yazılır.

Sözleşmenin üç aydan uzun olamayacağı; aynı işverenle aynı süre kullanıldıktan sonra yenilenemeyeceği; günlük en fazla sekiz saat ve haftada ortalama kırk saat ile on bir saat günlük ve otuz beş saat haftalık kesintisiz dinlenme hakkının bulunduğu belirtilir.

Ücretli olması zorunlu olmadığı; ücretli ise asgari ücretin iki katını aşamayacağı ve bu ödemeler için zorunlu prim yükümlülüğü bulunmadığı ifade edilir.

Çıraklık için iş sözleşmesinin meslekî ve işe özgü eğitimi kapsadığı; meslekî eğitimin otuz altı aya kadar uzayabildiği ve belirli koşullarda on iki aya kadar uzatılabildiği yazılır.

Ücret oranlarının ulusal ekonomideki ortalama aylık ücretin belirli yüzdelerine (ör. birinci yıl en az yüzde sekiz) bağlandığı; işverenin ücret ve primlerinin OHP ile anlaşma halinde İş Fonu’ndan iade alınabildiği belirtilir.

Eğitim maliyeti katkılarının (ör. otuz altı aylık meslekî eğitim için üst sınırlar ve endeksleme) belediye veya ilçe başvurularıyla yönetildiği kaynakta rakamlarla anıldığı ifade edilir.

AB tek piyasasında malların serbest dolaşımı ve karşılıklı tanınma; sermayenin geniş ölçüde serbestçe hareket etmesi gibi genel ilkeler kaynakta özetlenir.

Birincil ve ikincil piyasada daire bulunabildiği; emlakçı komisyonunun çoğu zaman fiyatın yaklaşık yüzde iki–üçü olduğu; öncesinde acenta sözleşmesi ve mesleki sorumluluk sigortasının netleştirilmesi gerektiği yazılır.

Yatırımın yasallığı, imar, tapu sicili ve KRS üzerinden yatırımcı güvenilirliği kontrollerinin önemli olduğu; her türlü gayrimenkul satışında noter senedi zorunluluğunun bulunduğu belirtilir.

Standart kira, ara sıra kira (on yıla kadar, noter taahhütlü tahliye) ve kurumsal kira (girişimci kiralayıcı, süre sınırlı, yazılı şekil şartı) arasında farklar anlatılır.

Depozitonun genelde bir aylık kira; yasal üst sınırın on iki aya kadar kira tutarı olduğu; fatura dışı yakıt–elektrik–su giderlerinin çoğu zaman kiraya dahil olmadığı yazılır.

İlk çeyrek iki bin yirmi beşte birincil piyasanın bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde dokuz buçuk; ikincil piyasanın yüzde sekiz buçuk arttığı belirtilir.

Varşova, Kraków, Gdańsk, Wrocław gibi şehirlerde m² işlem fiyatlarının ülke ortalamasının üzerinde olduğu; Varşova ortalama aylık kira rakamının iki bin yirmi beş ilk çeyreğinde kaynakta verildiği ve şehirler arası farkın büyük olduğu ifade edilir.

Gelir testine bağlı konut yardımı için tek kişilik hanede son üç ay ortalamasının belirli PLN sınırını; çok kişili hanede kişi başı sınırı aşmaması gerektiği yazılır.

Belediye meclisinin eşikleri artırabileceği; başvurunun sosyal hizmet veya belediyeye yapılabildiği belirtilir.

İlkokulda bölgeleştirmenin geçerli olduğu; kayıt alanı bilgisinin okul veya belediye eğitim biriminden alınabildiği yazılır.

Yabancı veya Polonyaca yetersiz öğrenciye haftada en az iki saat ek ücretsiz Polonyaca ve telafi etkinlikleri ile ana dilde yardımcı personel hakkının bulunduğu belirtilir.

Kamu anaokulunda belediye tarafından belirlenen sürede (günde en az beş saat) ücretsiz eğitim ve bakım garantisi bulunduğu; üç–beş yaş arası fazla süre ve yemek için ücret alınabildiği; fazla saat ücretinin belediye kararıyla üst sınırının yasada belirlendiği ifade edilir.

On sekiz yaşına kadar kamu okullarında eğitimin ücretsiz olduğu yazılır.

AB/EFTA uyruklularının geçerli seyahat veya kimlik belgesiyle sınırdan giriş yapabildiği; üç aya kadar ikamet kaydı şartı olmadan kalınabildiği yazılır.

Çalışan, yeterli geçim kaynağı ve sigortası olan, öğrenci, Polonyalı eş veya iş arayan (varıştan en geç üç ay on dört gün içinde istihdam servisine kayıt ve aktif arama) gibi hallerin sayıldığı belirtilir.

Üç aydan uzun kalışta ikamet kaydının yapılması zorunluluğu; AB vatandaşı olmayan aile üyesi için oturma kartı gerekebildiği ifade edilir.

Kaydın ikamet edilen taşınmazın bağlı olduğu belediyede yazılı başvuru ile yapıldığı; geçerli kimlik, aile üyesi için AB aile kartı veya eşdeğeri, kalış kanıtı ve taşınmaza ilişkin belgelerin sunulduğu; kayıt ücretsiz olduğu ve bu süreçte PESEL verildiği yazılır.

Beş yıl kesintisiz yasal kalış sonrası kalıcı ikamet hakkının doğabildiği; yılda toplam altı aydan fazla ayrılmama ve istisnai haller için on iki aya kadar uzama kurallarının bulunduğu belirtilir.

Varış sonrası banka hesabı, vergi dairesinden NIP, aile hekimi seçimi ve çocuklar için kreş/okul planlaması kaynak kontrol listesinde sayılır.

Temel unsurun iş sözleşmesi olduğu; vekalet sözleşmesi ve belirli iş sözleşmesi gibi sivil hukuk sözleşmelerinin İş Kanunu dışında kalabildiği yazılır.

Geçici işçilik ajansı modelinde kullanıcı işveren nezdinde geçici işin tanımlandığı; uzaktan çalışmanın işyeri veya ev adresinde mesafe iletişimiyle yapılan iş olarak tanımlandığı belirtilir.

İşe girişte veya çalışma sırasında anlaşma ile uzaktan çalışmanın belirlenebildiği; acil durum, salgın veya işyerinin geçici olarak kullanılamaması gibi hallerde işverenin talimatla uzaktan çalıştırabildiği ve bunu en az iki gün önceden geri çekebildiği yazılır.

İşçinin güvenli istasyon beyanı, araç gereç ve bağlantı masrafları, eğitim ve işyerine dönüş talebi ile hamile, küçük çocuklu veya bakım yükü olan çalışanlara yönelik bağlayıcı talep hakkının özetlendiği belirtilir.

Yılda yirmi dört gün “ara sıra uzaktan çalışma” imkânının işçi talebine bağlı olduğu ifade edilir.

On sekiz yaş altı genel kuralda istihdam yasağı ve istisnaların bulunduğu; deneme süresinin amaç ve süreye göre bir–iki ay ve tür gereği bir kez bir aya kadar uzatılabildiği yazılır.

Aynı taraflar arasında süreli sözleşmelerin toplam süresinin otuz üç ayı ve sayısının üçü aşması halinde süresiz sayılacağı; değiştirme veya fesih bildiriminin yazılı olması gerektiği belirtilir.

Sosyal Diyalog Konseyi çerçevesinde yıllık belirlendiği; bir Ocak iki bin yirmi beş itibarıyla brüt asgari ücretin kaynakta verilen PLN tutarına yaklaşan rakamda olduğu; iki bin yirmi altı için taslak düzenlemede daha yüksek brüt tutar öngörülebildiği yazılır.

Kısmi sürede oransal düşüş ve belirli unsurların asgariye dahil–hariç ayrımının bulunduğu belirtilir.

Belirli vekalet ve hizmet sözleşmelerinde saatlik asgari ücret tabanının (ör. iki bin yirmi beş için kaynakta verilen PLN değeri) uygulandığı; bağımsız çalışan vekillerde saatlik tabanın işlemediği ifade edilir.

İstihdam ilişkisinde emeklilik, malullük, hastalık ve iş kazası primlerinin işveren ve çalışan paylarıyla hesaplandığı; işverenin ayrıca İş Fonu ve Garanti İşçi Hakları Fonu yükümlülükleri taşıyabildiği yazılır.

Sağlık sigortası priminin yüzde dokuz olduğu ve gelir vergisi avansının kesildiği belirtilir.

Günde sekiz saat ve beş günlük haftada ortalama kırk saat üst sınırının, uzlaşma dönemiyle birlikte düzenlendiği yazılır.

İşverenin özel ihtiyaçlarla yılda çalışan başına yüz elli saati aşmaması gereken fazla mesai öngörebildiği; Pazar ve resmî tatillerde ticaret kısıtlamalarının sektörel istisnaları bulunduğu ifade edilir.

On yıldan az çalışanda yirmi, en az on yılda yirmi altı iş günü yıllık izin hakkı bulunduğu; ebeveyn izinleri, babalık izni, bakıcı izni ve güç majör nedeniyle ücretli olmayan kısa izinlerin kaynakta listelendiği yazılır.

Karşılıklı anlaşma, ihbarlı veya ihbarsız fesih ile süre sonu sona erme yollarının bulunduğu; ihbar sürelerinin hizmet süresine ve deneme sözleşmesinin uzunluğuna bağlandığı belirtilir.

Gebelik ve doğum izni gibi dönemlerde işverenin feshinin kısıtlandığı ifade edilir.

Sendika kurma ve üye olma özgürlüğünün geniş olduğu; üyelik veya sendika faaliyeti nedeniyle ayrımcılığın yasak olduğu yazılır.

İki bin yirmi ikide sendika üyesi sayısının yaklaşık bir buçuk milyon olduğu; iş uyuşmazlığında müzakere, arabuluculuk, isteğe bağlı hakemlik ve grev aşamalarının bulunduğu; grev süresinde ücret ödenmediği; lokavtın yasada öngörülmediği belirtilir.

Doğal kişinin CEIDG’ye elektronik veya belediye aracılığıyla başvurabildiği; başvurunun REGON, NIP ve vergilendirme seçimini içerdiği yazılır.

Şirket türleri (ör. sp. z o.o., SA, PSA) ve asgari sermaye gerekliliklerinin kaynakta özetlendiği belirtilir.

Genel kuralda iki kademeli oran ve tek eşik üzerinden vergi indiriminin uygulandığı yazılır.

İstihdam gelirinde yıllık ve aylık temel gider tutarlarının kaynakta PLN olarak verildiği; beyanın Şubat–Nisan aralığında yapılabildiği belirtilir.

Eşlerin birlikte vergilendirilmesi ve tek ebeveyn indirimi seçeneklerinin bulunduğu ifade edilir.

Serbest meslekte düz yüzde on dokuz, kayıtlı gelir üzerinden lump-sum, kira gelirinde oranlı lump-sum ve sermaye gelirlerinde ayrı beyan formlarından kısaca bahsedilir.

Çalışan, vekalet ve belirli sivil sözleşmelerle çalışanlar, işletenler, öğrenci ve işsizler gibi grupların zorunlu sağlık sigortası kapsamında olduğu yazılır.

Geçici kalışta EHIC ile gerekli tedavilerin eşit şartlarla sağlandığı; başka ülkede sigortalı olup Polonya’da ikamet edenlerin S1 belgesiyle bölge NFZ’den hak doğrulaması yapabildiği belirtilir.

NFZ ile anlaşmalı sağlayıcılarda eWUŚ ile anlık hak kontrolü yapılabildiği; aile hekimi seçimi ve çoğu uzman için sevk gerektiği yazılır.

E‑reçete, e‑sevk ve İnternet Hastası Hesabı (IKP) ile dijital hizmetlerin yaygınlaştığı; acil çağrı numarasının 112 olduğu ifade edilir.

Zorunlu dersler ve ek yazılı sınavın yanı sıra mesleki diploma sahiplerine ek sınav muafiyetlerinin bulunduğu; iki bin yirmi üç formülü ve önceki formüllerin geçiş takviminin kaynakta ayrıntılandığı yazılır.

Lehçe yetersizliğinde sınavların uyarlanabileceği belirtilir.

AB ve EFTA uyruklularının ve aile üyelerinin kamu üniversitesinde tam zamanlı Lehçe öğretiminde öğrenim ücreti ödemediği; yabancı dilde programlarda ücret alınabildiği yazılır.

Doktora okullarında burs istisnaları ve NAWA ile burs olanaklarından kısaca bahsedilir.

Parlamenter cumhuriyet, çift meclisli parlament, dört yıllık seçimler ve yüzde beş / yüzde sekiz seçim eşiklerinin anıldığı yazılır.

On altı voyvodalık ve belediye–ilçe yerel yönetim katmanlarının iş ve konut politikalarına etkisi belirtilir.

Otobüs, tramvay, Varşova metrosu ve şehir bisikleti sistemlerinin şehre göre değiştiği; biletlerin şehirler arası geçerli olmadığı yazılır.

Demiryolunda EIP/EIC, IC/TLK ve bölgesel tren ayrımı ile erken satın alma indirimlerinden bahsedilir.

UNESCO alanları ve müze ağının turizm ve yaşam kalitesi için önemli olduğu ifade edilir.

Engelliliğin yerel veya voyvodalık değerlendirme kurullarınca derecelendirildiği; kart veya sertifikanın desteklere kapı araladığı yazılır.

İş Kanunu’nda orta veya ağır engelli için günlük yedi saat ve haftada otuz beş saat üst sınırı ile gece ve fazla mesai yasağının istisnaları bulunduğu; ücretin sabit aylıkta düşürülmemesi gerektiği belirtilir.

İş istasyonu uyarlama, kişisel yardım, eğitim giderleri ve aylık ücret sübvansiyonlarının PFRON ve starosta süreçleriyle yönetilebildiği yazılır.

Düzenlenmiş meslekler için AB veri tabanı ve uyarlama süresi ihtimalinin bulunduğu; Europass ve NARIC ağının tanındığı yazılır.

AB’nin meslekî eğitim kalitesi ve CoVE merkezleri politikalarının kaynakta özetlendiği ifade edilir.